styl · cała Polska
Zabytki w Polsce, styl: ludowy
W rejestrze zabytków jest 955 obiektów w stylu ludowym. Obiekty leżą w 459 miejscowościach. Najwięcej z nich jest w województwie małopolskim (250). Datowanie ustalono dla 887 obiektów, najstarsze pochodzą z XV wieku. Najczęstsze funkcje to budynek mieszkalny (301), chałupa (214) i kościół (86). Wpisy do rejestru pochodzą z lat 1932 do 2025.
- 955
- obiektów w rejestrze
- 459
- miejscowości z obiektami
- XV w.
- najstarsze datowanie
- datowanie ustalono dla 887 z 955 obiektów
- 1932
- pierwszy wpis do rejestru
- najnowszy wpis: 2025
Co rejestr nazywa stylem ludowym
Styl ludowy nie jest stylem w rozumieniu historii sztuki. Rejestr określa tak budownictwo wznoszone według miejscowej tradycji ciesielskiej, bez projektu i bez architekta, przez warsztat pracujący na wzorze powtarzanym przez pokolenia. Trafiają tu przede wszystkim chałupy, budynki gospodarcze, stodoły, spichlerze i wiatraki, ale też kościoły i dzwonnice stawiane przez wiejskich cieśli.
Datowanie sięga od XVIII wieku po dwudziestolecie międzywojenne, przy czym ta sama forma jest w tym czasie powtarzana niemal bez zmian. Chronologia mówi więc o konkretnym budynku, a nie o przemianie stylu, i nie da się z niej odczytać kolejnych faz.
Rozkład jest wyraźnie regionalny: obiekty skupiają się tam, gdzie przetrwała drewniana zabudowa wsi albo gdzie ją systematycznie inwentaryzowano.
Mylące jest zestawienie stylu z materiałem. Ludowy nie znaczy drewniany. Część tych obiektów jest murowana z kamienia albo z cegły, a większość budynków drewnianych w rejestrze ma pole stylu puste albo opisane jako nieznane. To dwie niezależne fasety i ich przecięcie daje mniejszy zbiór, niż można się spodziewać.
Rozkład po województwach
| Województwo | Obiekty |
|---|---|
| Małopolskie | 250 |
| Dolnośląskie | 115 |
| Lubuskie | 108 |
| Warmińsko-mazurskie | 94 |
| Podkarpackie | 93 |
| Podlaskie | 63 |
| Wielkopolskie | 59 |
| Pomorskie | 43 |
| pozostałe 8 województw | 130 |
Wpisy do rejestru według dekad
Liczby z wykresu
| Dekada | Wpisy |
|---|---|
| 1900 | 0 |
| 1910 | 0 |
| 1920 | 0 |
| 1930 | 17 |
| 1940 | 5 |
| 1950 | 68 |
| 1960 | 235 |
| 1970 | 190 |
| 1980 | 297 |
| 1990 | 52 |
| 2000 | 19 |
| 2010 | 39 |
| 2020 | 33 |